Etikette önce ekipmanın kimliğini doğrulayın
Kontrole yalnızca büyük puntolu Ex işaretinden başlanmaz. Üretici adı, model veya tip kodu, seri ya da parti numarası ve üretim yılı; ekipmanın sertifika, envanter ve bakım kayıtlarıyla eşleştirilmesini sağlar. Etiket okunamıyorsa veya ekipman kimliği doğrulanamıyorsa teknik değerlendirmenin izlenebilirliği zayıflar.
ATEX kapsamındaki ürünlerde, uygulanabildiği ölçüde CE işareti, ilgili uygunluk değerlendirme kuruluşuna ait numara, özel patlamadan korunma işareti, ekipman grubu ve kategorisi ile gaz veya toz ortamını belirten harfler bulunur. Üreticinin sağladığı kullanım talimatı ve uygunluk belgeleri de etiketin ayrılmaz doğrulama kaynaklarıdır.
Örnek bir Ex işaretlemesini adım adım okuyalım
Aşağıdaki ifade eğitim amacıyla oluşturulmuş genel bir örnektir. Ürünün gerçek kullanım uygunluğu için kendi etiketi, sertifikası, güncel standardı ve tehlikeli alan sınıflandırması kontrol edilmelidir.
Madenlerdeki grizu riskine yönelik Grup I dışındaki, yüzey endüstrilerinde kullanılan ekipman grubunu belirtir.
“2” ekipman kategorisini, “G” gaz, buhar veya sis kaynaklı patlayıcı ortamı ifade eder. Toz ortamlarında “D” işareti görülür.
Ekipmanın ilgili patlamadan korunma kurallarına göre tasarlandığını gösteren işarettir.
Alev sızdırmaz muhafaza yöntemini ve bu yönteme ait koruma seviyesini belirtir. Farklı ürünlerde “e”, “i”, “p”, “t” gibi başka yöntemler görülebilir.
Ekipmanın gaz grubu uyumluluğunu gösterir. Sahadaki yanıcı maddenin grubu ile ekipman grubu birlikte değerlendirilir.
Ekipmanın izin verilen koşullardaki azami yüzey sıcaklığının 135 °C sınıfında olduğunu ifade eder. Proses maddesinin tutuşma sıcaklığıyla karşılaştırılır.
Gaz ortamı için EPL bilgisidir. Koruma seviyesinin tesisin zonuna ve risk değerlendirmesine uygun olması gerekir.
Sıcaklık sınıfı neden kritik?
Gaz ortamları için T1–T6 sınıfları, ekipmanın ulaşabileceği azami yüzey sıcaklığına ilişkin sınırı gösterir. Sınıf numarası yükseldikçe izin verilen yüzey sıcaklığı düşer. Örneğin T4 işareti 135 °C, T6 işareti 85 °C azami yüzey sıcaklığına karşılık gelir. Ancak yalnızca T koduna bakarak karar verilmez; ortam maddesi, çalışma sıcaklığı ve sertifika koşulları birlikte ele alınır.
| Etiket bilgisi | Kontrolde sorulan temel soru |
|---|---|
| Koruma tipi | Montaj ayrıntıları ve aksesuarlar bu koruma yöntemiyle uyumlu mu? |
| Gaz / toz grubu | Ekipman, sahadaki yanıcı madde grubuna uygun mu? |
| Sıcaklık sınıfı | Yüzey sıcaklığı sınıfı, maddenin tutuşma özellikleriyle uyumlu mu? |
| EPL / kategori | Koruma seviyesi, ekipmanın bulunduğu zon için yeterli mi? |
| Ortam sıcaklığı | Sahadaki sıcaklık, etiket veya sertifikadaki çalışma aralığında mı? |
Tamb, IP, sertifika numarası, X ve U ne demektir?
Ortam sıcaklığı: Tamb veya Ta
Standart ortam aralığından farklı bir kullanım sınırı varsa etikette örneğin “−20 °C ≤ Tamb ≤ +55 °C” benzeri bir ifade görülebilir. Sahadaki gerçek ortam sıcaklığı bu aralığın dışında kalıyorsa etiketin diğer işaretleri uygun görünse bile ekipman seçimi yeniden değerlendirilir.
IP koruma derecesi
IP kodu, katı cisim ve su girişine karşı muhafaza korumasını ifade eder. IP derecesi önemli olmakla birlikte tek başına ekipmanın patlayıcı ortamda kullanılabileceği anlamına gelmez. Ex koruma yöntemi, sertifika ve alan uygunluğu ayrıca doğrulanır.
Sertifika sonundaki “X”
Sertifika numarasının sonundaki “X”, güvenli kullanım için özel koşullar bulunduğunu gösterir. Bu koşullar sıcaklık sınırı, elektrostatik risk, montaj yönü, darbe koruması veya belirli bir aksesuar kullanımı gibi ürüne özgü gereklilikler içerebilir. Ayrıntı sertifika ekinde okunmalıdır.
Sertifika sonundaki “U”
“U” işareti bir Ex bileşen sertifikasına işaret eder. Bu parça, tek başına kullanıma hazır nihai bir Ex ekipman gibi değerlendirilmez; dahil edildiği tamamlanmış ekipman veya sistem kapsamında doğrulanması gerekir.
Sahada pratik etiket kontrol sırası
- Ekipman kimliğini envanter kaydıyla eşleştirin.
- Etiketin kalıcı, okunabilir ve ekipmana ait olduğunu doğrulayın.
- Gaz veya toz ortamını ve ekipman grubu/kategorisini kontrol edin.
- Koruma tipi, grup, sıcaklık sınıfı ve EPL bilgisini alan şartlarıyla karşılaştırın.
- Ortam sıcaklığı ve IP gibi ilave sınırları inceleyin.
- Sertifika numarasını ve varsa “X” özel kullanım koşullarını doğrulayın.
- Etiket sonucunu ekipmanın montaj ve fiziksel bütünlük kontrolüyle tamamlayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Ürün ve tesis uygunluğu; yürürlükteki mevzuat, ilgili standardın güncel baskısı, ürün sertifikası, üretici talimatları ve saha koşulları esas alınarak yetkin kişilerce değerlendirilmelidir.